Mùa mưa là thời điểm các loại côn trùng phát triển mạnh, trong đó kiến ba khoang là tác nhân gây viêm da tiếp xúc thường gặp. Hằng năm, từ khoảng tháng 8, Bệnh viện Da liễu Thành phố Đồng Nai tiếp nhận nhiều trường hợp người bệnh đến khám vì viêm da do kiến ba khoang, với biểu hiện điển hình là các dát đỏ thành vệt, kèm mụn nước, mụn mủ và cảm giác đau rát khó chịu.
1️⃣. Kiến ba khoang là gì?
Kiến ba khoang còn được gọi với nhiều tên khác như kiến lác, kiến gạo, cằm cặp, kiến nhốt, kiến cong đít.
🔹 Đây là loài côn trùng có thân hình thon dài như hạt thóc, kích thước khoảng 1 cm, màu đỏ xen đen. Chúng có 3 đôi chân, bụng chia thành nhiều đốt với một đốt màu đỏ đặc trưng, có hai đôi cánh nên có thể bay và di chuyển rất nhanh.
🔹 Ban ngày, kiến ba khoang thường sống ở ruộng lúa, vườn cây, ven bờ suối, dưới tán cây hoặc các công trình đang xây dựng. Chúng phát triển mạnh vào đầu mùa mưa khi độ ẩm cao, đặc biệt sau những cơn mưa lớn đầu mùa. Do có tập tính bị thu hút bởi ánh sáng, kiến thường bay vào nhà khi bật đèn vào ban đêm, nhất là tại các khu nhà cao tầng hoặc khu vực gần đồng ruộng.
2️⃣. Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang biểu hiện như thế nào?
➖ Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang là phản ứng viêm cấp tính của da khi tiếp xúc với độc tố paederin có trong cơ thể kiến.
➖ Nhiều người lầm tưởng tổn thương là do kiến đốt. Thực tế, viêm da xảy ra khi kiến bị đập, chà xát hoặc nghiền nát trên da, làm giải phóng độc tố gây viêm da tiếp xúc kích ứng.
➖ Ban đầu, vùng da tiếp xúc có thể xuất hiện cảm giác hơi đỏ, căng da và nóng rát. Sau khoảng 6–12 giờ, tổn thương trở nên rõ rệt với các vệt đỏ hơi gồ cao, phù nề, trên đó xuất hiện các mụn nước kích thước không đều. Trường hợp nặng có thể hình thành mụn mủ, bọng mủ, thậm chí loét hoặc hoại tử da.
➖Một số trường hợp xuất hiện tổn thương đối xứng ở các vùng nếp gấp như mặt trong khuỷu tay hoặc vùng bẹn do vùng da lành tiếp xúc với độc tố. Khi tổn thương lan rộng hoặc nặng, người bệnh có thể sốt nhẹ, nổi hạch và đau hạch vùng cổ, nách hoặc bẹn tương ứng với vị trí tổn thương.
3️⃣. Dễ nhầm lẫn với bệnh zona
Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang thường bị nhầm với bệnh zona.
Tuy nhiên, zona là bệnh do virus Varicella-zoster gây ra, tổn thương thường chỉ xuất hiện một bên cơ thể, phân bố theo đường đi của dây thần kinh và kèm theo cảm giác đau nhiều. Trong khi đó, viêm da do kiến ba khoang là tổn thương do tiếp xúc với độc tố của côn trùng và không phải bệnh truyền nhiễm.
4️⃣. Cần làm gì khi lỡ tiếp xúc với kiến ba khoang?
Nếu nghi ngờ hoặc đã tiếp xúc với kiến ba khoang, cần:
➖ Rửa ngay vùng da tiếp xúc bằng nhiều nước sạch để loại bỏ độc tố.
➖ Nếu độc tố dính vào mắt, cần rửa mắt nhiều lần bằng nước muối sinh lý 0,9%.
➖ Không tự ý bôi thuốc hoặc uống thuốc khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
➖ Đến cơ sở y tế hoặc bệnh viện để được thăm khám và điều trị sớm. Nếu được điều trị đúng cách, bệnh thường cải thiện và khỏi sau khoảng 5–7 ngày.
5️⃣. Biện pháp phòng tránh
Để hạn chế nguy cơ viêm da do kiến ba khoang, cần thực hiện các biện pháp sau:
🔹 Giữ vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, phát quang cây cối và bụi rậm xung quanh nhà.
🔹 Nếu khu vực sinh sống xuất hiện nhiều kiến ba khoang, nên hạn chế mở cửa và giảm sử dụng đèn khi không cần thiết vào ban đêm; có thể lắp lưới chống côn trùng.
🔹 Quét dọn nhà cửa và mắc màn khi ngủ.
🔹 Kiểm tra, giũ sạch quần áo, khăn mặt, chăn màn trước khi sử dụng.
🔹 Khi phát hiện kiến ba khoang trên người hoặc trong nhà, không dùng tay đập hay chà xát. Hãy nhẹ nhàng thổi hoặc hất để kiến tự rời đi.
Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện và xử trí đúng cách. Chủ động phòng tránh, nhận biết sớm các dấu hiệu và đến cơ sở y tế khi có tổn thương bất thường sẽ giúp hạn chế biến chứng, rút ngắn thời gian điều trị và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình trong mùa mưa.
