➡️(1) Từ dơi sang người – nguồn khởi phát quan trọng nhất. Ổ chứa tự nhiên quan trọng của Nipah là dơi ăn quả. Dơi có thể thải virus qua nước bọt, nước tiểu làm nhiễm bẩn thực phẩm/đồ uống. Ở một số quốc gia, người ta thấy những ca “đầu tiên” của ổ dịch thường liên quan tới ăn/uống sản phẩm bị dơi làm bẩn (ví dụ: nhựa cây tươi, trái cây bị dơi cắn dở). Vì vậy, lây từ dơi sang người thường đóng vai trò “mồi lửa”: nó tạo ra ca bệnh đầu tiên trong cộng đồng.
➡️(2) Từ động vật trung gian (đặc biệt là heo) sang người – đã từng rất rõ trong ổ dịch Malaysia. Trong ổ dịch Malaysia, phần lớn ca bệnh liên quan tới tiếp xúc gần với heo bệnh hoặc mô/dịch tiết của heo. Do đó, người làm nghề chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ… từng là nhóm nguy cơ cao.
➡️(3) Từ người sang người – không phải lúc nào cũng chiếm ưu thế, nhưng có thể rất quan trọng ở một số ổ dịch.
‼️𝗡𝗶𝗽𝗮𝗵 𝗹𝗮̂𝘆 𝘁𝘂̛̀ 𝗻𝗴𝘂̛𝗼̛̀𝗶 𝘀𝗮𝗻𝗴 𝗻𝗴𝘂̛𝗼̛̀𝗶 𝗯𝗮̆̀𝗻𝗴 𝗰𝗮́𝗰𝗵 𝗻𝗮̀𝗼? ❌Nipah không “bay trong không khí xa hàng chục mét” như một số bệnh đặc biệt; lây truyền người-người chủ yếu xảy ra khi có tiếp xúc gần với dịch tiết và dịch bài tiết của người bệnh. Cụ thể, virus có thể hiện diện trong các chất như dịch mũi họng/đờm, nước bọt, dịch tiết đường hô hấp, và có thể trong một số dịch cơ thể khác. Vì vậy, các tình huống dễ lây nhất thường là:
⛔Chăm sóc người bệnh ở cự ly gần, đặc biệt khi người bệnh ho nhiều, khó thở, có nhiều đờm dãi; người chăm sóc bị dính dịch tiết lên tay rồi chạm vào mắt–mũi–miệng của mình.
⛔Ôm hôn, dùng chung vật dụng dễ dính nước bọt/đờm (ly uống nước, khăn lau miệng…), hoặc xử lý đồ bẩn của người bệnh mà không rửa tay kỹ.
⛔Trong bệnh viện, nguy cơ tăng khi làm các thủ thuật tạo nhiều giọt bắn/dịch tiết (ví dụ hút đờm, đặt nội khí quản…) nếu không có khẩu trang và phương tiện phòng hộ phù hợp.
📌Tóm lại, cách hiểu “khoa học mà dễ nhớ” là: Nipah lây người-người chủ yếu qua giọt bắn ở khoảng cách gần và qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết/dịch bài tiết, đặc biệt trong chăm sóc bệnh nhân.
❌𝐂𝐚́𝐜 𝐛𝐢𝐞̂̉𝐮 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐧 𝐜𝐚̉𝐧𝐡 𝐛𝐚́𝐨 𝐜𝐚̂̀𝐧 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 đ𝐢 𝐤𝐡𝐚́𝐦!
